Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Kurum : TS.MA.d 382 yer bilgisinde kayıtlı Hicri 19 Ramazan 1287 Miladi 13 Aralık 1870 tarihli bir arşiv belgesinde; Topkapı Sarayı Hümayununda faaliyetine devam eden Enderun Mektebi’nde Ramazan ayı hazırlıklarının Osmanlı Devleti’nin Şehit Sultanı Abdülaziz Han devrinde nasıl yapıldığına dair ipuçları veriyor…
Beş sayfalık belgede sarayın muhtelif birimlerinin gelirleri ve giderleri sistematik olarak kayda geçildiği açıkça görülüyor. Giderler bölümünde bir paragraf Enderun Mektebi hocaları ve muallimleri ile maiyetlerine Ramazan-ı Şerif vesilesi ile verilen Sultan ihsanı olarak kaydedilmiş. Bir nevi Ramazan ikramiyesi denilebilir. Osmanlı Devleti’nde Ramazan, bayram ve kandil gecelerinde Enderun halkına verilen ihsanlar bir gelenek ve Enderun merasimlerinin bir rutinidir. Fakat, eğitim tarihçileri için bu belge nadir bir hüviyete sahiptir. Enderun Mektebi hakkında Osmanlı Dönemi veya sonrasında araştırmacılar tarafından yakıştırılan ve kullanılan sıfatların haricinde bu belge çok bilinmeyen bir sıfat kullanmıştır. Enderun Mektebi’ni mekteb-i münife, hocalarını mekteb-i münife hocaları olarak adlandırıyor. “Münif, münife” yüce, ulu, yüksek anlamında kullanılan bir sıfattır. Bu dönemde mektep sıbyan mektebi ile rüştiye (ilkokul, ortaokul) düzeyinde eğitim veriyor olsa da mektebe izafe edilen sıfatın Enderun Mektebi’ne yüklenen anlamın Devletin son yüzyılına kadar yaşatıldığının bir göstergesi olarak kabul edilebilir.
***
Belgede Sultan ihsanına nail olan Enderunlular:
Kuran hocaları, Arapça hocaları, Farsça hocaları, Hendese (geometri, mühendislik) hocaları, Resim hocaları, Talik hocası, Rika hocası, Sülüs hocası, mektep müdürü, mektep müdür muavini, Hırka-i Saadet imamı, Hırka-i Saadet müezzini, neyzen üstadı, mektebin hademeleri olarak kaydedilmiştir. Ayrıca mektebin kırtasiye giderleri de aynı sarfiyata dahil edilmiştir. Hazine-i Hümayun kethüdasına gönderilen ödeme talimatında toplam 6512 lira sadece Enderun hocaları (mektebi münife hocaları) ve diğer Enderun görevlileri için ayrılan miktardır.