talented

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Kurum : TS.MA.d 382 yer bilgisinde kayıtlı Hicri 19 Ramazan 1287 Miladi 13 Aralık 1870 tarihli bir arşiv belgesinde; Topkapı Sarayı Hümayununda faaliyetine devam eden Enderun Mektebi’nde Ramazan ayı hazırlıklarının Osmanlı Devleti’nin Şehit Sultanı Abdülaziz Han devrinde nasıl yapıldığına dair ipuçları veriyor…

Beş sayfalık belgede sarayın muhtelif birimlerinin gelirleri ve giderleri sistematik olarak kayda geçildiği açıkça görülüyor. Giderler bölümünde bir paragraf Enderun Mektebi hocaları ve muallimleri ile maiyetlerine Ramazan-ı Şerif vesilesi ile verilen Sultan ihsanı olarak kaydedilmiş. Bir nevi Ramazan ikramiyesi denilebilir. Osmanlı Devleti’nde Ramazan, bayram ve kandil gecelerinde Enderun halkına verilen ihsanlar bir gelenek ve Enderun merasimlerinin bir rutinidir. Fakat, eğitim tarihçileri için bu belge nadir bir hüviyete sahiptir. Enderun Mektebi hakkında Osmanlı Dönemi veya sonrasında araştırmacılar tarafından yakıştırılan ve kullanılan sıfatların haricinde bu belge çok bilinmeyen bir sıfat kullanmıştır. Enderun Mektebi’ni mekteb-i münife, hocalarını mekteb-i münife hocaları olarak adlandırıyor. “Münif, münife” yüce, ulu, yüksek anlamında kullanılan bir sıfattır. Bu dönemde mektep sıbyan mektebi ile rüştiye (ilkokul, ortaokul) düzeyinde eğitim veriyor olsa da mektebe izafe edilen sıfatın Enderun Mektebi’ne yüklenen anlamın Devletin son yüzyılına kadar yaşatıldığının bir göstergesi olarak kabul edilebilir.

***
Belgede Sultan ihsanına nail olan Enderunlular:

Kuran hocaları, Arapça hocaları, Farsça hocaları, Hendese (geometri, mühendislik) hocaları, Resim hocaları, Talik hocası, Rika hocası, Sülüs hocası, mektep müdürü, mektep müdür muavini, Hırka-i Saadet imamı, Hırka-i Saadet müezzini, neyzen üstadı, mektebin hademeleri olarak kaydedilmiştir. Ayrıca mektebin kırtasiye giderleri de aynı sarfiyata dahil edilmiştir. Hazine-i Hümayun kethüdasına gönderilen ödeme talimatında toplam 6512 lira sadece Enderun hocaları (mektebi münife hocaları) ve diğer Enderun görevlileri için ayrılan miktardır.

Portekiz Notları 1

Yeni eğitim-öğretim yılı yaklaşıyor. Bu yılın en güzel haberlerinden biri kamuoyuna paylaşılıp çok fazla ilgi gösterilmemiş olsa da üstün/özel yeteneklilerin eğitimi ile uzmanlaşmış bir STK’mızın Türkiye’nin bu alandaki tek resmi ortaokul-lisesi ARGEM Orta-Okulu Lisesi’ne desteğini sunmak üzere Bakanlığımız ile protokol yapmış olması. TÜZDEV yetkililerini ve protokolün hazırlanmasından imzasına kadar emeği geçen tüm Bakanlık çalışanlarımızı bu vesileyle kutlarım.

Eğitim yönetimi tecrübesi olan tüm meslektaşlarımız nitelikli bir kurumu maddi-manevi donatmanın, öğrenciler için yaşanabilir, sağlıklı alanlar inşa etmenin; öğrencilerin bireysel kabiliyetlerinin inkişafına, bireysel ve takım çalışmalarına odaklamalarına uygun onların günden güne besleyen geliştiren programlara, içeriklere, eğitim araç-gereçlerine sahip olmanın ve ötesinde bunları uygulayacak kadroyu bir araya getirmenin; hizmet alanın ebeveynlerinin beklentilerini yönetmenin ve hepsinin ötesinde teşkilat içi/dışı paydaşların ümitlerini yoğurarak bir kurum kültürü inşaa etmenin gelenek ihdas etmenin zorluğunu bilirler… Bu yönüyle hayırlı projelere ilk adımlar ne kadar hazırlıklı olursa olsun yetenek eğitimine kafa yoran tüm eğitimcilerin ve kurumların model arayışları her daim devam etmektedir. Belirli bir model üzerine inşa edilen geleneği oluşmuş kurumların dahi günceli ve geleceğin beklentilerini kaçırmamak için farklı modelleri izlemeleri ve yenilik yönetiminin ilkelerine sıkı sıkı bağlı adımlarla yürümeleri eğitim yönetiminin olmazsa olmazları arasında yer almaktadır.

Eğitim, bizim geleneğimizin tabiri ile tecrübi ilimdir (uygulamalı bilimdir). Bunun için mevcuttaki tecrübeler, iyi uygulamalar ve birikimlerin de yolculukta sizinle birlikte yürümesine izin verilir. Geleneği bu anlamda yaşatmak angarya, yük ya da geriye duyulan özlem değildir. Tam aksine günümüzde bu tutum sürdürülebilirliğin ilgi alanına da giriyor. Sürdürülebilirlik Ulusal 12. Kalkınma planının (2024-2028) ve kalkınmayı önceliklendiren tüm dünya ülkelerinin günümüzdeki en önemli gündemi.

Eğitim tarihi üzerine uzun yıllar çalışmış bir eğitim yöneticisi ve tarihçi olarak geçmişin tecrübelerinden yararlanabilme konusunda kendimi avantajlı görüyorum. Pekçok meslektaşımın bu durumu “geçmişe özlem” yaftası ile basitleştirme çabasına rağmen; eğitim teknolojileri, programları, modelleri başta olmak üzere yenilik arayışları sırasında Erol hocanın kapısını çaldıklarında yardımı esirgememek ile birlikte muzip bir tebessüm de yüzümü kaplıyor…

Bu konularda beni şaşırtan farklı durumlar da yaşamıyor değilim. Son katıldığım, Portekiz’de düzenlenen üstün zekalıların ve yeteneklilerin eğitimine dair uluslararası kongrede; farklı ülkelerden ve alanı tarih olmayan meslektaşlarımın Enderun Mektebi Talimatnamesi (Enderun School Instructions) okuduklarını söylemeleri ve bu konuda detay sorular sormaları beni çok şaşırttı. Model, tecrübe, iyi örnek ve uygulama arayışlarında geçmişin birikimlerinden de yararlanma anlayışlarında sanırım aynı paydada buluştuk. Enderun Mektebi ve üstün yeteneklilerin eğitimine dair diğer çalışmalarımızın İngilizce çevirilerini beklediklerini ifade etmeleri memnuyet vericiydi.

Enderun Mektebi Talimatnamesi hakkında sorular yönelten meslektaşlarımız ve henüz bu eğitim hukuku belgesini inceleme fırsatı bulamamış meslektaşlarımız için pandemi döneminde IGATE’21 (International Congress on Gifted and Talented Education) için hazırlanan ve sunulan bildiriyi izlemelerini öneririm. Üstün zekalılar, üstün yetenekliler, özel eğitim alanında çalışan tüm öğretmen ve idarecilerin, sürdürülebilirlik konusunda kafa yoran tüm kamu ve özel sektör paydaşları için geçmişin eskimeyen tecrübelerinden Enderun Mektebi Talimatnamesi’ni incelemeye davet ediyorum.

Erol KÖMÜR

Braga – 2025

Bu konuda daha detay sorular için iletişim bilgilerine, sosyal medya hesaplarına aşağıdaki sitelerden ulaşabilirsiniz.

Enderun Mektebi’nde Ramazan Hazırlıkları

ENDERUN MEKTEBİ TALİMATNAMESİ ve EĞİTİMDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK