I. Dünya Savaşı yıllarında (1914-1918) Topkapı Sarayı ve Enderunun durumu neydi?
İstanbul’un işgali (1918-1922) yıllarında bakımsız kalan Topkapı Sarayı’nın durumu ne olmuştur?
Dönemin tanık ve Topkapı Sarayı Müzesi görevlilerinin anlatımıyla paylaşıyoruz.
Birinci Dünya Harbi dolayısıyle Arkeoloji Müzesindeki eserler maskelenmiş ve bir miktarı da (sikkeler) Konya’ya gönderilmiştir. İstanbul’un işgali esnasında Fransız işgal kuvvetleri Sarayburnunda, Bakirköyünde kazılar yaptı. Müzeye haber vermediler. Fakat mütarekede temasa başladılar. Elde kalan bazı eserleri de teslim ettiler. Müze tekrar açıldı, fakat Türk ve İslâm Eserlerini ihtiva eden Çinili Köşk açılamıyordu. Mamafih Çinili KöşK’te gayri İslâmi eserlerde bulunduğundan durum pek acaib idi…
Bu esnada Topkapı Sarayı ne halde idi. Pek kısaca bakalım. Kubbe yıllarca kapıları kilidli ve metruk bırakılmış olduğundan içeriye küf kokusundan girilemiyordu, yıllarca çürümüş, sıvaları dökülmüş bir halde.
Mutfakların ise senelerce evvel kurşunları alınmış kısmen oluklu saçlar konmuş, kubbeleri delinerek font ocakların boruları çıkarılmış,birer mezbelelik halinde, kubbe ve aralarında otlar bürümüş, incirler türemiş bir durumda idi.
Enderun Mektebi denilen binanın her tarafı akmakta. Bodrumun katının bazı odalarında eşya ve hırdavat yığın halinde idi. Amma aralarında da neler vardı? Onu da ileride söyleyeceğim.
Fatih devrinin bir camii olan Ağalar camii üzerinin kurşunları alınmış, içine de moloz yığılmıştı.0 devirde en ehemmiyet verilen Bağdat köşkünün kıbbesinden bile su sızmakda idi.
Hele Harem, tamam men metruk olup en mühim kısımlarında 600 kırık cam veya çerçevesiz pencere vardı. Zaten saray idaresi de bir âlemdi.
Bir vakitler irade olmaksızın kimse sokulmazdı. Fakat Baltacılar hamamı (Şimdi yıkılmıştır) kiraya verilmekte ve halka açıktı. Hamamcı da saray içinde kuyulardan buraya su alırdı.
Topkapı Emekli Müze Müdürünün Hatıratından.