Ordinaryüs Prof. Dr. Ekrem AKURGAL
30 Mart 1911 – 1 Kasım 2002
Türkiye’de arkeolojinin öncülerinden ve Anadolu uygarlıklarını dünyaya tanıtan isimlerin arasında Prof. Dr. Ekrem AKURGAL eşsiz bir yere sahiptir. Başarılarla dolu akademik hayatı, uluslararası ödülleri, kazıları, yayınları ve yetiştirdiği arkeologlar onu doğal olarak bu mevkiye taşımaktadır.
AKURGAL biyografisi akademik yaşantıları ve başarıları kadar Türkiye’nin bir asırlık gündemi kadar ilginç detaylarla doludur. Aslen Bosna-Hersekli Rizvanbegovic ailesinin mensubu olarak Filistin’in Hayfa kentinde doğmuştur. Rizvanbegovic ailesi yetiştirdiği ilmiyeliler ile tanınmaktadır. Filistin henüz bir Osmanlı vilayeti iken Hayfa’da kamu görevinde olan babası önce Adapazarı sonra İstanbul’a yerleştikten sonra AKURGAL İstanbul Erkek Lisesi’ni başarıyla tamamlamıştır. İlmiyeli olan aile yakınlarından medrese eğitimi de alan Akurgal, Milli Güzide Programı kapsamında yurt dışına gönderilecek öğrenciler için açılan sınavları başarıyla kazanmış ve Berlin Üniversitesinde 1932-40 yılları arasında arkeoloji eğitimi almıştır. Yurda döndükten sonra Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde hocalığın yanında aktif olarak arkeolojik kazıları da yönetmiştir.
Sümerce “Denizler Ülkesi” anlamına gelen AKURGAL soyadını 1934’te babasının seçtiği söylenir. AKURGAL, denizler ülkesinin en güzel şehirlerinden İzmir’de vefat etmiştir.
Ord. Prof. Dr. Ekrem AKURGAL sadece bir akademisyen ve arkeolog değil aynı zamanda Cumhuriyet döneminde yetişmiş önemli aydınlarımızdan biridir. Sanat tarihi, Türk sanatı, Türk müziği, Türkiye’nin kültür sorunları, Türk eğitim sistemi, akademinin yeniden yapılandırılması, sosyal bilimler araştırma enstitüleri ve sosyal bilimler lisesinin kuruluşuna dair önerileri döneminin karar alma mercilerine etki eden önerileridir.
AKURGAL Türkiye’de sosyal bilimler lisesi kurulmasını öneren ilk aydınlarımızdan biridir ve ilginç olanı sosyal bilimler lisesini önerirken bu ihtiyaca gerekçe olarak yetenekli çocukların Türk kültürüne yön verecek bilim, düşün adamları, yönetici-lider yetiştirmek için üst düzey eğitim veren bir lise ihtiyacı olarak sunmaktadır. Daha da ötesinde bu ihtiyacın hayata geçirilmesi için örnek verdiği model Osmanlı Devleti Enderun Mektebidir.
AKURGAL’ın bu ilginç önerisini www.enderun.tv’de kendi kaleminden alıntılayarak yayımlıyoruz.
Üstün Düzeyde Sosyal Bilimler Lisesi
Ord. Prof. Dr. Ekrem AKURGAL
Yapılacak işlerin başında, fen lisesi kurduğumuz gibi, üstün bir sosyal bilimler lisesi açmamız gelir. Türkiye’nin bütün ortaokullarından her yıl mezun olanlar arasından seçilecek yüz kadar yetenekli çocuğu parasız yatılı bir lisede yoğun bir biçimde eğitmek kısa sürede istenilen sonucu verecektir. Lisenin öğrencileri en seçkin öğretmenler tarafından, hatta belirli sayıda üniversite öğretim üyelerinle eğitilmelidir. Bu lisede bir hazırlık sınıfı olmalı ve öğrenciye bu okulda sağlam bir Türkçe, en azından bir mükemmel yabancı dil ile birlikte sosyal bilimler alanındaki çağdaş zihniyet ve bilgiler öğretilmelidir.
Bu liseden çıkacak gençler sosyal bilimlerle uğraşan fakültelere girerek oradaki çeşitli dallarda asistanlık sınavlarını kazanacak güçte olacaklardır. Böylece üniversitelerimizdeki bütün sosyal bilim dalları yurdun her köşesinden gelmiş en iyi yetişmiş ve en yetenekli gençler tarafından beslenecektir. Bu lisede yetişenler arasında Türk kültürüne yön verecek bilim ve düşün adamları, yazarlar, diplomatlar, gazeteciler ve politikacılar da yer alacaktır. Böyle bir sosyal bilimler lisesinin kurulması için yurdumuzdaki öğretim vakıflarının ön ayak olması temenni olunur. Unutmamalı ki, Osmanlılar parlak dönemlerinde öngördüğümüz üstün düzeyde sosyal bilimler lisesinin bir benzeri olan “Enderun Mektebi”nde okumuş kimseler tarafından yönetilmiştir.
Kaynak: Ulusal Kültür Dergisi, Kültür Bakanlığı, Ankara, 1978.
