ENDERUN MEKTEBİ’NDE EĞİTİM SİSTEMİ VE TÜRK EĞİTİM SİSTEMİNE ETKİLERİ

ENDERUN MEKTEBİ

Enderun Mektebi Talimatı

Enderun Mektebi Talimatı

Etkinliklerle Tarih Öğretimi

Etkinliklerle Tarih Öğretimi

ENDERUN SCHOOL INSTRUCTIONS

ENDERUN SCHOOL INSTRUCTIONS download link

The lnstruction for Enderun-u Humayun Mekteb-i Alisi is one of the most meaningful documents I have encountered in the Ottoman archive documents during my research about the Enderun School.
The legal basis of two important undertakings for the revitalization of the Enderun School in the 20th century makes the document important. Besides being a basis for future studies on the education la􀀁 it took over the legacy of the establishment of educational institutions of the Republic of Turkey Ottoman Empire, and the period of operation of educational services; it is an important document because it provides first-hand information about teacher, student, administrative relations, teaching methods, examination systems, measurement methods, boarding life, communication with upper institutions, relations with other educational institutions and many more.
Findings included in the study content prepared for publication in the Covid-19 process, and experience of Enderun School in school hygiene and health made it meaningful.
About Enderun School lnstruction, Enderun School and Turkish Education History will make important contributions to the researches to be made .

ENDERUN SCHOOL INSTRUCTION

Has Oda – Süleymanname Minyatür

Has Oda Enderun kademelerinin sonuncusu olup yine Fâtih tarafından kurulmuştur. Has Oda’nın dört meşhur zâbiti has odabaşı, silâhdar, çuhadar, rikâbdar…

ENDERUN MEKTEBİ’NDE EĞİTİM SİSTEMİ VE TÜRK EĞİTİM SİSTEMİNE ETKİLERİ

Eğitim kurumlarımızın misyon, vizyon ve stratejik hedeflerinin belirlenmesinde ve planlanmasında etkili, müfettişlerimizin, eğitim yöneticilerimizin, öğretmenlerimizin ve ilgili uzmanların kurumları ile ilgili yaptıkları çalışmaların hangi boyutlara ulaşabileceğine Enderun tecrübesinin çok önemli bir örnek oluşturduğunu düşünüyoruz.

Osmanlı Devleti Enderun Mektebi’nde Eğitim Sistemi ve Türk Eğitim Sistemine Etkileri

Eğitim kurumlarımızın misyon, vizyon ve stratejik hedeflerinin belirlenmesinde ve planlanmasında etkili, müfettişlerimizin, eğitim yöneticilerimizin, öğretmenlerimizin ve ilgili uzmanların kurumları ile ilgili yaptıkları çalışmaların hangi boyutlara ulaşabileceğine Enderun tecrübesinin çok önemli bir örnek oluşturduğunu düşünüyoruz.

Enderun Mektebi Talimatı

Enderun Mektebi’nin 1901 de rika hattıyla hazırlanarak Hazine-i Hümayun Kethudalığı tarafından mühürlenen talimatı mektebin işleyişine dair önemli detaylar içermektedir. Otuzsekiz sayfadan oluşan talimatın ilk yirmiki sayfalık kısmı günümüz eğitim mevzuatındaki yönetmeliklerin şekil özelliklerine büyük benzerlik göstermektedir. Diğer onaltı sayfalık kısmı ise personelin özlük haklarına dair hukuki düzenlemelerden oluşmaktadır. Çalışmamızda ellibeş maddelik kısmından oluşan, mektebin işleyişine dair bölümler ile mektebin müfredat programlarının bulunduğu bölümler konu edilmiştir.

Kavanin-i Yeniçeriyan

Kavanin-i Yeniçeriyan Osmanlı İmparatorluğu’na bir dönem hizmet etmiş Yeniçeri Teşkilatı’nın kanun ve kurallarını anlatan bir anonim bir yazma eserdir.

Enderun Mektebi Talimatı

Kısa süreliğine Enderun Mektebi Talimatı kitabını Google Play Kitaplar uygulamasından sipariş eden Türkiye’deki okuyuculara Erol KÖMÜR’ün “Osmanlı Devleti Enderun Mektebi’nde Eğitim Sistemi ve Türk Eğitim Sistemine Etkileri”adlı kitabı hediye edilecektir. Hediyeyi teslim almak isteyen okuyucuların erolkomur@gmail.com adresine dekont, ad soyad, telefon ve açık adreslerini göndermeleri yeterlidir. Hediye kitaplar adrese kargolanır. Kampanya hediye kitap stoğu ile sınırlıdır.

Oğuzname

Topkapı Sarayı’ındaki bu Oğuzname Hünkar tarafından Odalık Afife Kadın’a doğum gününde hediye olarak verilmiştir.


Enderun Krokisi

Enderun Avlusu ve çevresindeki Enderun odaları ile diğer saray birimlerini gösterir krokidir.

Mekteb-i Enderun (Palace School) Wyoma VanDuinkerken

Mekteb-i Enderun (Palace School) Wyoma VanDuinkerken

Saray Teşkilatı

Merhum Prof. Dr. İsmail Hakkı Uzunçarşılı’nın titiz çalışması doğrudan Enderun Mektebi’ne dair olmamakla birlikte Osmanlı Devleti Sarayı Teşkilatı’nı izah ederken sarayın bölümleri arasında Enderun teşkilatına dair genişçe yer ayırmıştır. Video derslerimize esere dair daha geniş malumat vereceğiz.

ENDERUN MEKTEBİ TALİMATI

(Kitaba erişim bağlantısı için tıklayınız...)

Enderun Mektebi Talimatı orijinal adıyla Enderun-u Humayun Mekteb-i Alisine Mahsus Talimat Enderun Mektebi hakkında yaptığım araştırmalar sırasında arşiv taramasında karşılaştığım en ilginç dökümanlardan biridir.

Enderun Mektebi, Osmanlı Devleti ve Türk Eğitim tarihimizin en nadide kurumlarından biridir. Medeniyetimize özgü yapısı, işleyişi ve çıkmaları ile asırlarca Devlet-i Aliyeye hizmet ederek kendi yaşadığı devrin zirvesi olmuş hem de içinde yaşadığı sistemi zirvede tutmayı başarmıştır.

Başarıları, göz kamaştırıcı yaşamı kadar; beş asrın sonunda sistem dışı kalması, devlet ile birlikte inkıraza giden süreçten silkinip kurtulamaması ve günümüze yansıyan yönleri ile araştırmacılar için hala zengin bir alandır.

Enderun Mektebi’ni ilginç kılan en önemli özelliklerinden birisi değerinin kendi devrinde de anlaşılmış olmasıdır. Değerinin anlaşılması olgusu sadece mensuplarına yani Enderunlulara dair bir olgu değildir. Enderun zirve olduğu dönemde devletlerarası ilgi görmüş Dünyanın dört bir yanından farklı devlet adamlarının, seyyahların, yazarların ve araştırmacıların odağında bir kurumdur. Günümüzde bu ilgili hala devam etmektedir.

İsmiyle müsemma deruniliği, devletin en gizli mekanında en kritik insan kaynağına ve verilere sahip olması her devirde herkesin gözdesi olmasına neden olmuştur. Avrupalı yazar ve ressamların; Topkapı Sarayı’nın Babussaade kapısına kadar olan bölümleri için gözlemlerine, hayallerine veya her ikisini yoğurarak ürettikleri eserlerde Enderun’a dair detaylara pek sık rastlanmamaktadır.  Babüssaade adeta bir hudut karakolu gibi Enderun’u bu ilgiden korumuştur.  Enderun hakkında üretilen görsellerin büyük kısmı yine Enderunlu minyatür ustalarına, Enderun’a dair anlatılar da Enderunlu zevata aittir. Yabancıların Enderun’a dair üretimlerinin büyük kısmının kaynağı da bu iki eser grubundan oluşmaktadır. Venedik tersanelerindeki Türk yasağı gibi Enderun’a dair ecnebi yasağı da Topkapı Sarayı’nın en derin avlusunu her devirde yabancılar için cazip kılmıştır.

Enderun Mektebi’nin 1901 de rika hattıyla hazırlanarak Hazine-i Hümayun Kethudalığı tarafından mühürlenen talimatı mektebin işleyişine dair önemli detaylar içermektedir. Otuzsekiz sayfadan oluşan talimatın ilk yirmiki sayfalık kısmı günümüz eğitim mevzuatındaki yönetmeliklerin şekil özelliklerine büyük benzerlik göstermektedir. Diğer onaltı sayfalık kısmı ise personelin özlük haklarına dair hukuki düzenlemelerden oluşmaktadır. Çalışmamızda ellibeş maddelik kısmından oluşan, mektebin işleyişine dair bölümler ile mektebin müfredat programlarının bulunduğu bölümler konu edilmiştir.

Talimat ENDERUN-U HUMAYUN MEKTEB-I ALİYESİNE MAHSUS TALİMATDIR başlığı ile başlamaktadır. Bu bölümde okul görevlilerinin kimler olduğundan ve görevlerinden, okulda kullanılacak resmi defter ve kayıtlar ile ne amaçla kullanılacaklarına dair maddelerden oluşmaktadır. Ardından gelen onbir maddede MUALLİMLERİN VEZAİFİ bölümünde öğretmenlerin okul içindeki uyması gerekli kurallar hakkında detaylı izahat bulunmaktadır. Takip eden onaltı maddede ŞAKİRDANIN VEZAİFİ bölümü ile öğrencilerin okul içi ve dışında, yatılılık hayatında uyması gerekli kurallar açıklanmaktadır. Sonraki on maddelik  MÜKAFAT bölümünde öğrencilerin hangi olumlu davranışlarının ne şekilde ödüllendirileceği, ödüllerin cezaların affına etkisi, ödüllerin ders başarılarına katkılarına dair düzenlemeler bulunmaktadır. Dört maddelik MÜCAZAT bölümü öğrencilerin olumsuz davranışları neticesinde alabilecekleri cezalar  anlatılmakta ve sınıflandırılmaktadır. Ödül ve cezalar arasında mukayese yapılacak olursa ödüllerin baskınlığı dikkat çekici durumdadır. Ödül ve cezaların birbirini etkileyen ve öğrenci lehine işleyen sarmal kurallar yapısı ilginç bir eğitim tecrübesi olarak karşınıza çıkmaktadır. İMTİHAN bölümü on madde ile mektebin ölçme ve değerlendirme sistemini, sınav sistemini, puanlama, ders geçme, sınıf geçme ve mezun olma koşullarını açıkça ortaya koymaktadır. Yedi yıla programlanmış haftalık ders çizelgeleri hangi dersin haftada kaç saat okutulacağını, hangi derste hangi kitabın okutulacağını, hangi dersi hangi muallimlerin okutacağını göstermektedir.

(Kitaba erişim bağlantısı için tıklayınız...)

Arşiv belgeleri üzerinde yaptığım araştırmalarda okulun Hazine-i Hümayun Kethudalığı’na bağlı olarak faaliyet gösterdiğini ve mezunlarının dönemin en gözde üst öğrenim kurumlarına yerleştirildiğine şahit oldum. Müesseseye dönemin sultanı II. Abdühamid’in özel önem verdiği ve gözde kurumlarından biri olduğu anlaşılmaktadır. Bu özel ilgi 1912 yılında kurumun İttihat ve Terakki hükümeti tarafından lağvına neden olacaktır. 1918 yılında İttihat ve Terakki hükümetinin iktidardan düşmesinden birkaç gün sonra tekrar hizmete girmesi durumu daha ilginç hale getirmiştir. İşgal altındaki İstanbul’da kurumun durumu hakkında sonraki yayınlarda yer verilecektir.

Kitap yayına hazırlanırken tarih araştırmacılarının yanında farklı disiplinlere mensup araştırmacıların ve genel okuyucunun da ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için orijinal talimat metni ile birlikte; talimatın transkripsiyonu ve transkripsiyon metninin günümüz konuşma diline uygun sadeleştirilmesi yapıldı. Sadeleştirmede, kırık meal uygulamasındaki gibi birebir kelime-kavram-terim sadeleştirilmesi yerine anlamca en yakın cümleler kurulması tercih edildi. Bu işlem yapılırken metnin genel şekil özelliklerine ve madde sıralamasına sadık kalındı. Sadeleştirme metni içinde genç okuyucuların akıştan kopmaması için sık kullanılan kavram ve terimler yer yer parantez içinde verilmiş olup orijinal metinde parantez bulunmamaktadır.. Yine transkripsiyon ve sadeleştirme metinlerindeki önemli terimler orijinal metinden farklı olarak major karakterler ile (büyük harf) ile yazılmıştır. Osmanlı eğitim sistemine ve kurumlarına aşina olmayan okuyucular için metinde geçen önemli terim, görevli, belge ve kurum vb. metinde geçen terimlere ait kısa bir sözlük eserin sonuna eklenmiştir. Osmanlı alfabesi ile yazılmış metinlerden uzman desteği almadan yararlanamayan araştırmacılar transkripsiyon metnini esas amalıdırlar.

Enderun Mektebi’nin okuyucuların zihninde canlanabilmesi için kitaba; Enderun Mektebi’ne dair arşiv belgelerinden oluşan, resmi yazı, öğrenci listesi, imtihan çizelgesi, şehadetname (diploma) teftiş raporu, gravür, minyatür, kroki ve fotoğraflardan oluşan yirmi adet görsel EKLER bölümüne yerleştirilmiştir.

Enderun Mektebi Talimatını, Enderun Mektebi hakkında daha önce yayınlanan kitabımın eki olarak düşünmüştüm. Benzer birkaç ek ile birlikte kitabın hacmi beklentilerin çok üstünde olduğundan ve yayına getireceği ekonomik yükten ötürü baskıya girmeden önce yayından çıkartılmasına karar verildi. Uzun süre sonra da olsa yayınlama fırsatı bulabilmek heyecan verici bir deneyim oldu. Yayının Covid-19 sürecine rast gelmesi takvime düşülmüş hüzünlü bir hatıra olarak kalacaktır.

Enderun Mektebi hakkında gölgede kalmış konuların günışığına kavuşturulmasına ve bu alanda yapılacak araştırmalara önemli katkılar sunacağına inandığım çalışmanın hayırlara vesile olmasını dilerim.

Erol KÖMÜR

Mayıs-2020

İSTANBUL

erolkomur@gmail.com

(Kitaba erişim bağlantısı için tıklayınız...)

 

ENDERUN MEKTEBİ’NDE EĞİTİM SİSTEMİ VE TÜRK EĞİTİM SİSTEMİNE ETKİLERİ

(Kitaba erişim bağlantısı için tıklayınız...)

Zaman durağan bir kavram değil… Su gibi akıp gidiyor. Zaman zaman akıntının hızına kapılıp gidiyorsunuz, zaman zaman aheste aheste dakikaların içinde salınıp tadını çıkartıyorsunuz. Zaman zaman da anaforlar, girdaplar sizi bilinmeyen saniyelerin içinde döndürüp duruyor… Zaman zaman istediğiniz, zaman zaman istemediğiniz, bazı anlar farkına vardığınız, bazen de hiç ummadığınız bir yolculukta akıp gidiyorsunuz. Gel zaman, git zaman bu yolculuğun içinde siz de yola çıktığınız günkü gibi kalmıyorsunuz… Biteceğini hiç düşünmediğiniz bu yolculuk; kimi için bir limanda, kimi için bir çiftçinin tarlasında, kimi için ucu görünmeyen okyanuslarda, güneşin cazibesine kapılanlar için de gökyüzünde son buluyor.
Her yolcu seyahat sürer giderken geride çizgiler bırakıyor. Kalın, ince; renkli, renksiz; parlak, mat; silik, derin; anlamlı, anlamsız; düz, eğri; birbirine karışmış çizgiler… Bazı çizgiler rüzgarla kol kola girip çizildiği mekanı yalnızlığı ile baş başa bırakırken; bazı çizgiler diğer çizgilerin cazibesinde kaybolup gidiyor… Bazı çizgiler de zamanın tüm acımasızlığına, entrikalarına, iltifatlarına; diğer çizgilerin baştan çıkarıcılığına, izden çıkarıcı tekliflerine rağmen çizenine sadık kalarak zamana meydan okuyor…
Bir garip zaman yolcusu da elinde zaman yakalama makinesine büründürdüğü kalemi ile silinmeye yüz tutmuş izleri belirginleştirmeye çalışıyor. Kimi vakanüvis, kimi müverrih diyor; bizim zamandakiler ise tarihçi diyorlar. Ellerinde kalemi bir ömür boyu geçmiş zaman çizgileri ile raks edip duruyorlar. Kimi zaman hiç çizilmemiş çizgiler çekiyorlar geçmiş zaman perdesine; kimi zaman, olan çizgileri olduğundan daha güzel parlatıyorlar… Kimi zaman, kalemlerinin kifayetsizliğinden midir? yoksa parmaklarının ihanetinden midir? bilinmez, çizdikleri çizgiler asıllarının üzerinde sırtarıyor… Kimileri de çizgilerin aynen aksettirilemeyeceğini bildiğinden midir? nedir? Kalemi eline alma zahmetine bile katlanmıyor…
Zaman yükündekilerini savurup giderken tüm anlayışlar, çizgiler, sınırlar, renkler değişiyor. İnsanın, toplumun, kurumların hatta devletlerin bu değişime direnmesi mümkün değil. Değişime ayak uyduranlar ayakta kalmayı başarırken; yüz çevirenler, görmezden gelmeye yeltenenler, direndiğini zannedenler de değişmeye devam ediyor. Eğitim sistemleri ve kurumları da ana unsuru insan olmasından ötürü değişime en çok uğrayanlardan… Değişime direnme ahmaklığını sahneden çekilerek ödeyen, değişimi yakalamaya çalıştığı sürece ne yaptığını bilmeyen ve değişim anaforunun içinde savrulup giden; değişimin öncüsü olduğu sürece ayakta kalmayı başaran eğitim kurumları… Enderun’da öncü olduğu dönemde; sistemi, öğrencileri, eğitimcileri, çıkmaları ile içinde yaşadığı devre yön veren zirve kurumlardan birisi… Bıraktığı boşluğu doldurma gayretleri asırları aşıyor…
Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde yüksek lisans tezi olarak hazırlanan çalışma öğretmenlerimizin ve öğrencilerimizin ısrarlı taleplerinden ötürü kitap olarak tekrar düzenlendi. Düzenleme sırasında ana metne sadık kalındı. Ekler, tablo, şekil ve indeks listeleri vb. çıkartıldı.
2010 yılının Aralık ayında yayınlanan eser üstün yeteneklik ve zekalı öğrencilerin eğitim ve öğretimi ile ilgilenen okul, kurum ve özellikle Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM) tarafından yoğun ilgiyle karşılanmıştır. Bursa-Mustafa Kemal Paşa Cevdet Nerse Bilim ve Sanat Merkezi tarafından düzenlenen organizasyonla Mustafa Kemal Paşa Ticaret Odası’nda ve İstanbul-Ataşehir’de İstanbul Bilim ve Sanat Merkezi’nde birer konferans tertip edilmiştir.
Eserle ilgili olarak özel yayınevi ve kitabevlerinde okuyucularla buluşma etkinliklerimiz devam etmektedir.
Araştırmamız; Milli Eğitim Bakanlığı’mız, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen bir uluslar arası kongre tarafından sunum daveti alınmıştır.
Eğitim kurumlarımızın misyon, vizyon ve stratejik hedeflerinin belirlenmesinde ve planlanmasında etkili, müfettişlerimizin, eğitim yöneticilerimizin, öğretmenlerimizin ve ilgili uzmanların kurumları ile ilgili yaptıkları çalışmaların hangi boyutlara ulaşabileceğine Enderun tecrübesinin çok önemli bir örnek oluşturduğunu düşünüyoruz.
Araştırma, yazma ve yayınlama sürecinde desteğini hiç esirgemeyen aileme, yapmış olduğu rehberlik ile çalışmanın ortaya çıkmasında çok büyük emeği olan danışman hocam Prof. Dr. Mehmet Fikret GEZGİN’e teşekkürü borç bilirim.
Erol KÖMÜR
İstanbul 2011